Son güncelleme :14.11.2025
Harvard Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, kök hücre ve gen teknolojisinin birleşimiyle mide hücrelerinden insülin üreten hücreler geliştirmeyi başardılar. İlk olarak farelerde test edilen bu yöntem, başlangıçta kısmi başarı gösterse de, ileride diyabet hastalığı için kalıcı bir çözüm olma potansiyeline sahip görünüyor.
Eğer bu teknik insanlarda da başarıyla uygulanabilirse, özellikle Tip 1 diyabetli bireyler dışarıdan insülin almadan normal bir yaşam sürebilirler.
Diyabet Nedir
Diyabet, pankreasın insülin hormonu üretmemesi ya da ürettiği insülinin vücutta etkili bir şekilde kullanılamaması sonucu gelişen bir metabolik hastalıktır. Pankreas, midenin arka kısmında yer alır ve bu hastalık, vücudun insülin üretme ya da kullanma yeteneği ile doğrudan ilişkilidir.
İnsülinin Görevi Nedir
İnsülin, pankreastaki beta hücreleri tarafından üretilir ve kandaki glikozun hücrelere taşınarak enerjiye dönüştürülmesini sağlar. Diyabette bu hücreler hasar görür veya işlevini kaybeder.
En yaygın tedavi yöntemi olan dışarıdan insülin verilmesi, kan şekeri dalgalanmaları ve doz ayarlama sorunları nedeniyle her zaman yeterli değildir.
Yeni Umut: Beta Hücrelerinin Yeniden Üretilmesi
Peki, yok olan beta hücrelerinin yerine yenisini koymak mümkün mü?
Bağışçılardan alınan beta hücreleri immünolojik olarak reddedildiği için kullanılamaz. Bu nedenle bilim insanları farklı bir çözüm arayışına yöneldi.
Harvard Üniversitesi’nden Chaiyaboot Ariyachet ve ekibi, sindirim sistemi dokularını inceleyerek şaşırtıcı bir keşifte bulundu:
Midenin pilor bölgesindeki kök hücreler, yalnızca üç genin (Ngn3, Pdx1, Mafa) aktive edilmesiyle insülin üreten beta hücrelerine dönüşebiliyor.
Bu, 2016 yılında bilim dünyasında adeta çığır açtı.
Farelerde Yapılan Denemeler
Farelerde yapılan çalışmada:
- Pilor bölgesinden alınan kök hücreler laboratuvarda yeniden programlandı.
- Onikiparmak bağırsağına implante edildi.
- Hücreler büyüyüp olgunlaştı ve insülin üretmeye başladı.
- Kan şekeri normale döndü.
- Bazı fareler, pankreasları alınmış olmasına rağmen bu mini organ sayesinde hayatta kaldı.
- Her ne kadar bazı fareler tedaviye yanıt vermese de, yöntem diyabet araştırmalarında yeni bir kapı araladı.
***
2016 Sonrası Gelişmeler: Büyük İlerlemeler
Aşağıdaki bölüm, Harvard’ın ilk çalışmasından sonra gelen en kritik bilimsel ilerlemeleri içeriyor.
1- 2017 – Mide Dokusu Neden Daha Uygun?
2017’de yapılan mekanistik çalışmalarda: Bağırsak hücrelerinin Cdx2 adlı gen nedeniyle tam dönüşüm geçiremediği, mide hücrelerinin ise beta hücresine dönüşmek için çok daha uygun genetik altyapıya sahip olduğu ortaya kondu. Bu bulgu, mide dokusunun neden “ideal aday” olduğunu netleştirdi.
2- 2023 – İnsan Hücreleriyle Büyük Başarı: GINS Organoidleri
2023 yılında Weill Cornell Medicine ve Harvard ortak çalışmasıyla dev bir adım daha atıldı: İnsan mide kök hücrelerinden glikoza duyarlı insülin salgılayan mini organlar üretildi.
Bu mini organlara GINS (Gastric Insulin-Secreting) organoidleri adı verildi. Bu organoidler 10 gün içinde olgunlaştı. diyabetik farelere nakledildiğinde 100 günden uzun süre kan şekeri kontrolünü sağladı ve tümörleşme belirtisi göstermedi.
Bu sonuç, yöntemin artık fareden insana doğru taşındığını gösteren en güçlü işarettir.
3- Kişiye Özel Tedavi İçin Yol Açıldı
Yeni çalışmalarla birlikte yöntem kişiye özel bir form kazandı: Hastanın midesinden küçük bir biyopsi alınıyor, laboratuvarda bu hücrelerden beta hücreleri üretiliyor ve üretilen hücreler tekrar hastaya veriliyor. Bu yaklaşım sayesinde bağışıklık reddi riskini neredeyse sıfıra indiriyor.
4- Güvenlik ve Patent Süreci
2023–2024 arasında yayımlanan güvenlik verileri: „Tümörleşme yok, uzun süreli fonksiyon var, hücreler kontrolsüz büyümüyor“ şeklinde özetlenebilir. Ayrıca bu yöntem 2023’te uluslararası patent başvurusu ile korunmuştur.
Terapide Yeni Bir Dönem Başlıyor mu?
Bu yöntem henüz klinik kullanım aşamasına geçmemiş olsa da, bugün elimizde insan mide kök hücrelerinden üretilmiş, glikoza duyarlı, insülin salgılayan, uzun süre çalışan mini organlar bulunuyor.
Eğer klinik denemeler de başarılı olursa, diyabet tedavisinde ilk kez vücudun kendi hücrelerine dayalı, kalıcı bir çözüm mümkün olabilir.
Sonuç
2016’da laboratuvarda başlayan bu yolculuk, bugün insan hücrelerinden üretilmiş “insülin mini organları”na ulaşmış durumda. Belki birkaç yıl içinde diyabet tedavisi, insülin enjeksiyonundan çok daha doğal bir forma dönüşecek.
Mehmet Saltürk
++++++++++++++++++++++++
Dipl. Biologe Mehmet Saltürk
The Institute for Genetics
of the University of Cologne
++++++++++++++++++++++++
Kaynak
Reprogrammed Stomach Tissue as a Renewable Source of Functional β Cells for Blood Glucose Regulation
2016 sonrasi kaynaklar:
- PDX1, Neurogenin-3, and MAFA: critical transcription regulators for beta cell development and regeneration
- Stomach-derived human insulin-secreting organoids restore glucose homeostasis
- Generation of gastric insulin-secreting organoids from human gastric stem cells
- Derivation of Glucose-Responsive Insulin-Secreting Cells and Organoids from Human Stomach Cells and their use to treat diabetes
- Mafa Enables Pdx1 to Effectively Convert Pancreatic Islet Progenitors and Committed Islet α-Cells Into β-Cells In Vivo
Bu blogdaki makaleler bir başka yayın organında kaynak gösterilmeden yayınlanamaz, çoğaltılamaz ve kullanılamaz.
